Trigeminal Nevraljide Radyofrekans Tedavisi

Trigeminal nevraljide radyofrekans tedavisi, yanaktan girilen ince bir elektrotla yüzün his sinirinin (trigeminal sinir) kafa tabanındaki düğümüne ulaşıp ağrıyı ileten lifleri ısıyla kontrollü biçimde etkisizleştirme işlemidir. Kesi açılmaz; işlem floroskopi eşliğinde kısa süreli sedasyonla yapılır.

İlaçlarla ağrısı kontrol altına alınamayan ya da ilaçların yan etkilerini tolere edemeyen hastalarda düşünülür. Seçenekler arasında mikrovasküler dekompresyon ameliyatı ve radyocerrahi de vardır; hangisinin uygun olduğu MR bulgularına, yaşa ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Trigeminal nevralji nedir?

Trigeminal nevralji, yüzün bir tarafında saniyeler süren, elektrik çarpması ya da bıçak saplanması gibi tarif edilen ağrı ataklarıyla seyreder. Ağrı çoğunlukla yanak, çene ve diş eti bölgesindedir. Yemek yemek, konuşmak, diş fırçalamak, yüze dokunmak ya da rüzgâr atakları tetikleyebilir.

Çoğu hastada sinirin beyin sapına girdiği noktada bir damarın sinire temas etmesi sorumludur (klasik trigeminal nevralji). Daha az sıklıkla multipl skleroz ya da bir tümör gibi başka bir hastalık ağrıya yol açar.

Tanı

Tanı, ağrının tarifine dayanır. Avrupa Nöroloji Akademisi kılavuzu, ağrının altta yatan başka bir nedeni olup olmadığını ve sinire damar teması bulunup bulunmadığını görmek için yüksek çözünürlüklü özel sekanslarla MR çekilmesini önerir. Bu bilgi, tedavi seçiminde de belirleyicidir.

Tedavi seçenekleri

• İlaç tedavisi: Karbamazepin ya da okskarbazepin ilk seçenektir. Çoğu hastada ağrı başlangıçta ilaçla kontrol altına alınır.
• Mikrovasküler dekompresyon: Kulak arkasından yapılan bir ameliyatla sinire bası yapan damar sinirden ayrılır. MR’da belirgin damar teması olan klasik trigeminal nevraljide ilk tercih edilen cerrahi yöntemdir.
• Radyofrekans termokoagülasyon: Perkütan yöntemlerden biridir. Genel anestezi ve kafa açılması gerektirmez; ileri yaşta ya da ameliyat riski yüksek hastalarda öne çıkar.
• Radyocerrahi: Sinire dışarıdan odaklanmış ışın verilir. Etkisi haftalar içinde başlar.

Kılavuz, MR’da damar teması gösterilemeyen hastalarda radyofrekans gibi nöroablatif yöntemlerin tercih edilmesini önerir.

İşlem nasıl yapılır?

• Hasta sırtüstü yatar. Ağız kenarının yanından yanak derisine lokal anestezi yapılır.
• Floroskopi ile ince elektrot, kafa tabanındaki foramen ovale adlı delikten Gasser gangliyonuna yönlendirilir.
• Hasta kısa süre uyandırılarak test uyarısı yapılır; karıncalanmanın ağrının olduğu bölgeye (alın, yanak ya da çene) denk geldiği doğrulanır.
• Konum doğrulanınca hasta yeniden uyutulur ve ağrıyı ileten dala ısı uygulanır.

İşlem genellikle bir saatten kısa sürer. Hasta çoğu zaman aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur.

İşlem sonrası ve olası yan etkiler

Ağrı çoğu hastada işlemden hemen sonra azalır. Tedavi edilen bölgede bir miktar uyuşukluk beklenen bir sonuçtur; işlem sırasındaki test bu alanı ağrının olduğu bölgeyle sınırlamak için yapılır.

Ankara Üniversitesi Nöroşirürji Kliniği’nden Kanpolat ve arkadaşlarının 1.600 hastalık 25 yıllık serisinde bildirilen başlıca yan etkiler:

• Kornea refleksinde azalma: %5,7 (göz kuruluğuna ve göz yüzeyinde tahrişe karşı dikkat gerektirir)
• Çiğneme kasında güçsüzlük: %4,1
• Rahatsız edici his değişikliği (disestezi): %1
• Anestezi dolorosa (uyuşuk bölgede kalıcı ağrı): %0,8

Bu oranlar tek bir merkezin geriye dönük verisidir ve uygulayan ekibe ve tekniğe göre değişebilir.

Ağrı geri döner mi?

Döner. Aynı seride hastaların %7,7’sinde ilk altı ay içinde, %17,4’ünde daha geç dönemde ağrı yeniden başlamıştır. Tek işlemle beşinci yılda tam ağrısızlık oranı %57,7 olarak bildirilmiştir. Ağrı döndüğünde işlem tekrarlanabilir ya da diğer seçenekler değerlendirilebilir.

Pulsed RF, sinirde lezyon oluşturmadığı için his kaybı riski daha düşük bir alternatiftir; ancak trigeminal nevraljide etkisinin termal RF’ye göre daha kısa sürdüğü bildirilmiştir.