Radyofrekans Tedavisi: Nasıl Yapılır, Kimlere Uygulanır

Radyofrekans (RF) tedavisi, ağrıyı ileten sinire ince bir elektrotla ulaşıp radyo frekanslı akımla o sinirin ağrı sinyali taşımasını azaltmaya dayanan bir girişimsel ağrı yöntemidir. İşlem floroskopi (anlık röntgen) eşliğinde, lokal anesteziyle yapılır; kesi açılmaz ve hasta genellikle aynı gün evine döner.

En sık bel ve boyundaki faset eklem ağrısında, trigeminal nevraljide ve ense kaynaklı baş ağrılarında kullanılır.

Radyofrekans nedir, nasıl etki eder?

Radyofrekans, saniyede yüz binlerce kez yön değiştiren bir elektrik akımıdır. Elektrotun ucundaki bu akım çevresindeki dokuyu ısıtır. Ağrı tedavisinde iki farklı biçimde kullanılır:

• Termal (konvansiyonel) RF: Elektrot ucu ısıtılarak sinir üzerinde küçük, kontrollü bir lezyon oluşturulur. Sinir ağrı sinyalini bir süre iletemez. Literatürde çoğunlukla 80–90 °C önerilir; biz uygulamalarımızda daha düşük, 65–75 °C’lik ısıyı tercih ediyoruz.
• Pulsed (atımlı) RF: Akım kısa atımlar halinde verilir, doku sıcaklığı 42 °C’nin üzerine çıkmaz. Sinir kesilmez; ağrı iletimi elektrik alanıyla değiştirilir. Bu yüzden hareket ve his sinirlerine yakın yerlerde tercih edilir.

Hangisinin seçileceği hedef sinire, ağrının türüne ve yakındaki dokulara göre belirlenir.

Radyofrekans ablasyon ile pulsed RF arasındaki fark

“Radyofrekans ablasyon” ifadesi kalp ritim bozukluklarında, tiroid nodüllerinde, varislerde ve bazı tümörlerde de kullanılır. Bu yazının konusu ağrı tedavisidir. Ağrı tedavisinde ablasyon, termal RF ile aynı anlama gelir ve sinir üzerinde kalıcıya yakın bir lezyon bırakır; tıbbi metinlerde rizotomi, nörotomi ya da denervasyon olarak da geçer.

Pulsed RF ablasyon değildir: sinirde yapısal hasar oluşturması beklenmez. Etkisi genellikle termal RF’den daha kısa sürer ama his kaybı ya da kas güçsüzlüğü riski daha düşüktür. Bel ve boyun faset ağrısında çoğunlukla termal RF, sinir kökü ağrısında ve bazı baş ağrılarında pulsed RF kullanılır.

Kimlere uygulanır?

Radyofrekans, ağrının kaynağı belirli bir sinire bağlanabildiğinde ve ilaç, egzersiz ve fizik tedaviye rağmen ağrı sürdüğünde düşünülür. Başlıca kullanım alanları:

• Bel ve boyundaki faset eklemlerden kaynaklanan kronik ağrı (medial dal RF)
• Kalça ile omurga arasındaki sakroiliak eklem ağrısı
• Sinir kökü kaynaklı bacak ya da kol ağrısında pulsed RF
• Trigeminal nevralji (yüzde elektrik çarpması gibi ağrı)
• Oksipital nevralji ve migren benzeri ense kaynaklı baş ağrıları

Bacakta ya da kolda ilerleyen güç kaybı, idrar veya dışkı kontrolünde bozulma gibi sinir basısı bulguları RF ile ele alınmaz; bu durumlar acil değerlendirme ve çoğu zaman cerrahi gerektirir.

Radyofrekans tedavisi nasıl yapılır?

• Hasta yüzüstü (boyun için bazen sırtüstü) yatırılır, cilt temizlenir ve elektrotun gireceği nokta uyuşturulur. Gerekirse hafif sedasyon verilir.
• Floroskopi ile ince elektrot hedef sinirin yanına yerleştirilir.
• Önce düşük akımla test yapılır: hasta tanıdık ağrıyı ya da karıncalanmayı hisseder, bacak ya da kolda kasılma olmadığı doğrulanır.
• Konum doğrulandıktan sonra bölge uyuşturulur ve termal ya da pulsed RF uygulanır.

Seviye sayısına göre işlem genellikle 20–25 dakika sürer.

İşlem sonrası

Etki aynı gün başlar; hastaların çoğu odaya döndüğünde ağrısının hafiflediğini söyler. Birkaç saatlik dinlenmenin ardından hasta yürüyerek, reçetesiyle taburcu edilir. Bel ve boyun hareketlerinde bir kısıtlama olmaz.

İlk günlerde elektrotun girdiği noktalarda hafif hassasiyet olabilir; uzun süredir ağrı çeken hastalarda bu daha belirgin hissedilebilir ve normaldir. Taburculukta, kas kasılmalarının çözülmesine destek olacak tablet ve krem reçete edilir.

Etki ilk iki hafta içinde oturur; iki hafta ile iki ay arasında sonuç daha net ortaya çıkar. Yaklaşık beş gün sonra kontrole çağrılırsınız. Kontrolde bel ve boyun hareketleri için öneriler verilir ve ağrının azaldığı bu dönemde omurga sağlığınızı korumaya yönelik bir plan birlikte hazırlanır.

Çok uzun yıllardır ya da çok şiddetli ağrı çeken hastalarda ek bir seans uygulanabilir. Sinirler zaman içinde yenilenebildiği için ağrı aylar sonra geri dönerse işlem tekrarlanabilir.

Riskler

• Elektrot giriş yerinde ağrı, morarma
• Geçici uyuşma
• Nadiren enfeksiyon veya kanama

Kan sulandırıcı kullanan, kalp pili ya da nörostimülatör taşıyan, gebe olan veya ateşli bir hastalık geçiren hastaların bunu işlemden önce belirtmesi gerekir.

Araştırmalar ne gösteriyor?

Bel ağrısında RF üzerine yapılan çalışmaların sonuçları tutarlı değildir. 23 randomize çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi (2015), faset eklem RF’sinin kısa dönemde ağrıyı plaseboya göre daha fazla azalttığını, ancak kanıt kalitesinin çok düşük ile orta arasında olduğunu bildirmiştir.

Hollanda’da 681 hastayla yapılan MINT çalışmalarında (JAMA, 2017) RF’nin standart bir egzersiz programına eklenmesi, üç ayda ağrıda klinik olarak anlamlı ek bir fark oluşturmamıştır. Bu çalışmanın hasta seçimi ve uygulama tekniği daha sonra tartışılmıştır.

Çalışmalarda bildirilen sonuçlar hasta seçimine ve uygulama tekniğine göre önemli ölçüde değişir. Kendi uygulamalarımızda gözlemlediğimiz sonuçlar, bu çalışmalarda bildirilenlerden belirgin şekilde daha olumludur; ancak bu gözlemler yayımlanmış bir çalışmaya dayanmaz ve her hasta için aynı sonucu ifade etmez.

2020’de birçok uzmanlık derneğinin ortak hazırladığı kılavuz, bel medial dal RF’sinin iyi seçilmiş hastalarda fayda sağlayabileceği sonucuna varmıştır.

Radyofrekans tedavisinin ücretini ne belirler?

Ücret hastadan hastaya değişir ve muayene ile görüntülemeler değerlendirildikten sonra belirlenir. Belirleyici olan başlıca etkenler:

• Tedavi edilecek sinir ve seviye sayısı, tek ya da iki taraflı uygulama
• Termal ya da pulsed RF kullanılacağı ve kullanılan elektrot
• Sedasyon ve işlemin yapıldığı ortam (ameliyathane, floroskopi)
• SGK ve özel sağlık sigortasının kapsamı

Görüntülerinizi online danışma formuyla gönderebilir, RF’nin sizin için uygun olup olmadığını ve kapsamını muayeneden önce konuşabilirsiniz.